Web Sitesi Yaptırırken Teslimde Neler Sizde Olmalı? Alan Adı, Hosting, Kaynak Kod ve Erişimler

Web sitesi teslim alırken sizde olması gerekenler yalnızca çalışan bir site değildir: alan adının sahipliği, hosting ve sunucu erişimi, yönetim panelinde size ait bir yönetici hesabı, kaynak kod, tema ve eklenti lisansları, analitik mülkleri, e-posta hesapları ve yedekler de sizin kontrolünüzde olmalıdır. Bunlardan biri eksikse site sizin görünür, ama tam olarak sizin değildir.

Sorun genellikle teslim günü değil, aylar sonra ortaya çıkar: firma ile yollar ayrıldığında, alan adının süresi dolduğunda ya da sitede bir değişiklik gerektiğinde. Bu yazıda web sitesi yaptırırken dikkat edilmesi gerekenleri teslim açısından ele alıyor, her kalemde neyin kimde olması gerektiğini ve sözleşmeye neyin yazılması gerektiğini anlatıyoruz. Sonda yazdırıp kullanabileceğiniz bir kontrol listesi var.

Web sitesi teslimi neden sözleşmeden önce düşünülmeli?

Web sitesi teslimi, projenin son günü değil ilk görüşmesinde konuşulması gereken bir konudur; çünkü teslimde neyin size geçeceği, hangi hesapların kimin adına açılacağına projenin başında karar verilir. Alan adı ajansın hesabında kaydedildiyse, teslim günü bunu değiştirmek ayrı bir süreç gerektirir.

Üç tipik senaryo bu riski iyi anlatır. Birincisinde site yapan kişiye ulaşılamaz ve alan adının süresi dolar. İkincisinde firma ile anlaşmazlık çıkar ve hosting hesabı kapatılır. Üçüncüsünde siteyi yenilemek istersiniz, ama tema lisansı eski firmanın hesabındadır ve güncellemeler gelmez. Üçünde de site sizin parayla yaptırdığınız bir varlıktır, ama kontrol başkasındadır.

Bunu önlemenin yolu basittir: web sitesi teslim kapsamını teklif aşamasında yazılı olarak istemek. Aşağıdaki başlıklar bu kapsamın neleri içermesi gerektiğini sırayla anlatıyor.

Web sitesi tesliminde ilk kalem: alan adı sahipliği

Web sitesi tesliminde en kritik kalem alan adıdır, çünkü siteniz, e-postalarınız ve arama motorlarındaki geçmişiniz bu adrese bağlıdır. Alan adının kayıt sahibi (registrant) sizin şirketiniz olmalı ve alan adını yönettiğiniz kayıt firması hesabı sizin adınıza açılmış olmalıdır.

Kontrol etmeniz gerekenler

• Kayıt sahibi: Alan adının kayıt bilgilerinde sahip olarak şirketinizin unvanı görünmeli. Ajansın, tasarımcının ya da bir çalışanınızın kişisel adı değil.
• Kayıt firması hesabı: Alan adının yönetildiği panelin kullanıcı adı ve e-posta adresi size ait olmalı. Ajans bu panele ayrı bir yetkiyle erişebilir.
• Bitiş tarihi ve otomatik yenileme: Bitiş tarihini takviminize ekleyin, otomatik yenilemeyi açın ve yenileme bildirimlerinin gittiği e-posta adresinin sizin kontrolünüzde olduğundan emin olun.
• Transfer kodu ve kilit: .com gibi genel uzantılarda alan adını başka bir kayıt firmasına taşımak için bir transfer (yetki) kodu kullanılır. Bu kodu kendiniz alabiliyor olmalısınız. Transfer kilidinin etkin olması, izinsiz taşımaya karşı korur; taşıma yapacağınız zaman kilidi kendiniz kaldırabilmelisiniz.

.tr uzantılı alan adları

Türkiye'de .tr uzantılı alan adları, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'nun yürüttüğü TRABIS sistemi üzerinden, yetkilendirilmiş kayıt kuruluşları aracılığıyla tahsis edilir. Bu yüzden .com.tr gibi bir alan adı için de soru aynıdır: alan adı kimin adına tahsis edildi ve kayıt kuruluşundaki hesap kimde? Bazı alt uzantılarda belge şartı ve farklı kurallar bulunabilir; güncel kuralları kayıt kuruluşunuzdan ya da TRABIS'in kendi kaynaklarından teyit edin.

Hosting ve sunucu erişimi

Hosting ya da sunucu, sitenizin dosyalarının ve veritabanının bulunduğu yerdir; web sitesi tesliminde ya hesabın kendisi size ait olmalı ya da en azından tüm verilere erişiminiz ve bunları dışarı alma hakkınız yazılı olmalıdır.

İki yaygın model vardır. Birincisinde hosting hesabı sizin adınıza açılır, faturası size gelir ve ajans yetkili kullanıcı olarak çalışır. İkincisinde ajans siteyi kendi sunucusunda barındırır ve bunu bir hizmet olarak faturalar. İkinci model de meşrudur, ama şu üç koşulla: sitenin tüm dosyalarını ve veritabanını istediğiniz zaman alabilmeniz, bunun için makul bir süre ve yöntemin sözleşmede yazması, ilişki bittiğinde sitenin başka bir sunucuya taşınmasına destek verilmesi.

Hosting sizin adınızaysa şu erişimlerin sizde olduğunu kontrol edin: hosting kontrol panelinin yönetici hesabı, dosyalara erişim (SFTP ya da benzeri), veritabanı yönetimi ve sunucuya teknik erişim gerektiren yapılarda SSH bilgileri. Sunucunun hangi ülkede bulunduğu da sorulması gereken bir sorudur; kişisel veri işleyen formlar ve üyelik sistemleri olan sitelerde bu, KVKK açısından ayrıca değerlendirme gerektirebilir. Bu konuda hukuk danışmanınızın görüşünü alın.

Yönetim paneli ve yönetici hesabı

Web sitesi teslim edildiğinde yönetim panelinde size ait, en yüksek yetkiye sahip bir yönetici hesabı olmalı ve bu hesap ajansın kullandığı hesaptan ayrı olmalıdır. Ortak kullanılan tek bir "admin" hesabı, kimin ne yaptığını izlemeyi ve ilişki bittiğinde erişimi temizlemeyi zorlaştırır.

• WordPress, OpenCart ya da benzeri bir içerik yönetim sisteminde kendi e-posta adresinizle bir yönetici hesabı açılmasını isteyin.
• Shopify, Ticimax, T-Soft ya da IdeaSoft gibi kiralık altyapılarda mağaza hesabının sahibi siz olmalısınız. Ajans, personel ya da iş ortağı erişimiyle çalışabilir.
• Özel geliştirilmiş bir yönetim panelinde, kullanıcı ekleme ve silme yetkisine sahip bir hesabınız olmalı.
• İki adımlı doğrulama varsa açın ve kurtarma bilgilerinin size ait olduğundan emin olun.

Teslim sırasında bu hesapla panele bir kez kendiniz girin, bir içerik ekleyip silin. Web sitesi teslim toplantısında yapılan bu küçük deneme, hesabın gerçekten çalıştığını ve yetkilerin eksik olmadığını gösterir.

Kaynak kod, tema ve eklenti lisansları

Kaynak kod, size özel geliştirilen her şeyin (tema, modül, eklenti, entegrasyon kodu) kendisidir; web sitesi teslim kapsamında bunun güncel ve eksiksiz bir kopyası size verilmeli, kullanım ve değiştirme hakları da sözleşmeyle tanımlanmalıdır.

Kaynak kod

Özel geliştirme yapıldıysa kodun güncel hali bir sürüm kontrol deposunda (ör. Git) tutulmalı ve bu depoya erişiminiz olmalıdır. Yalnızca sunucudaki dosyalar yeterli değildir; derleme gerektiren projelerde kaynak dosyalar ile sunucudaki derlenmiş dosyalar aynı şey değildir. Kodun nasıl kurulacağını ve yayına alınacağını anlatan kısa bir not da kodun parçası sayılmalıdır.

Tema ve eklenti lisansları

Ücretli tema ve eklentilerde lisans, güncelleme ve destek hakkını belirler. Lisans ajansın hesabındaysa, ilişki bittiğinde güncellemeler kesilebilir ve güvenlik açıkları kapatılamaz. Bu yüzden ücretli bileşenlerin listesini, her birinin lisansının kimin adına alındığını ve bitiş tarihini isteyin. Mümkünse lisansların sizin hesabınızda alınmasını, değilse devrinin nasıl yapılacağını yazılı olarak netleştirin.

Görseller ve yazı tipleri

Sitede kullanılan stok fotoğrafların ve ücretli yazı tiplerinin lisansı da kimin adına alındığına göre önem taşır. Lisans ajansa aitse, sitenin sizin adınıza kullanımını kapsayıp kapsamadığını sorun.

Analitik, Search Console ve reklam hesapları

Ziyaretçi ve arama verileriniz, sitenizin geçmişidir; Google Analytics 4 mülkü, Search Console mülkü ve Google Etiket Yöneticisi kapsayıcısı sizin Google hesabınızda olmalı, ajansa yalnızca kullanıcı erişimi verilmelidir.

Analitik mülk ajansın hesabında açıldıysa, ilişki bittiğinde yıllara yayılan veriye erişiminizi kaybedebilirsiniz. Mülkler başka bir hesaba her zaman kolayca ve tam haliyle taşınamayabilir. Bu yüzden mülklerin en baştan sizin hesabınızda açılmasını isteyin ve web sitesi teslim toplantısında rolünüzü kontrol edin.

E-posta, DNS ve SSL sertifikası

Kurumsal e-posta, DNS kayıtları ve SSL sertifikası, web sitesi tesliminde en sık unutulan ama aksadığında en çabuk fark edilen kalemlerdir. E-postanız çalışmazsa, siteniz açılsa bile iş durur.

E-posta

E-postalar hosting paketinin içindeyse posta kutularının listesini ve her birinin yönetim bilgilerini isteyin. Google Workspace ya da Microsoft 365 gibi bir hizmet kullanılıyorsa, yönetici hesabı ve faturalandırma sizin şirketinizde olmalıdır. Ayrılan bir çalışanın ya da ajansın kişisel hesabı bu hizmetin tek yöneticisi olmamalıdır.

DNS

DNS kayıtları, alan adınızın hangi sunucuya ve hangi e-posta servisine yönleneceğini belirler. DNS'in nerede yönetildiğini (kayıt firması, hosting ya da ayrı bir DNS hizmeti) ve o panele erişiminizin olup olmadığını öğrenin. Teslim belgesinde mevcut DNS kayıtlarının bir dökümü bulunsun; bir taşıma sırasında e-postaların kesilmemesi bu listeye bağlıdır.

SSL

SSL sertifikası, sitenizin https ile güvenli açılmasını sağlar. Ücretsiz sertifikalar genellikle kısa geçerlilik süresiyle verilir ve otomatik yenilenir; ücretli sertifikalarda ise yenileme tarihini ve sertifikanın kimin hesabından alındığını bilmeniz gerekir. Sertifika süresi dolduğunda tarayıcılar ziyaretçiye güvenlik uyarısı gösterir.

Yedekler ve dokümantasyon

Yedek, bir şey ters gittiğinde sitenizi geri getirebilmenizin tek yoludur; web sitesi tesliminde hem son yedeğin bir kopyası size verilmeli hem de yedeklemenin nasıl ve nerede yapıldığı yazılı olmalıdır.

• Kapsam: Yedek hem dosyaları hem veritabanını içermeli.
• Sıklık ve saklama: Yedeklerin ne sıklıkla alındığı ve kaç gün geriye gidilebildiği belli olmalı.
• Konum: Yedeklerin en az bir kopyası sitenin bulunduğu sunucudan farklı bir yerde tutulmalı. Sunucuyla birlikte kaybolan yedek, yedek değildir.
• Geri yükleme testi: Bir yedeğin gerçekten geri yüklenebildiği en az bir kez denenmiş olmalı.

Dokümantasyon ise web sitesi teslim dosyasının omurgasıdır. Uzun olması gerekmez, ama şunları içermelidir: tüm hesapların ve erişimlerin listesi (şifreler bu belgeye değil, bir parola yöneticisine), kullanılan altyapı ve sürümü, ücretli bileşenler ve lisansları, DNS kayıtları, yedekleme düzeni, özel geliştirmelerin kısa açıklaması ve içerik ekleme gibi temel işlemlerin nasıl yapılacağı. Şifrelerin e-postayla ya da mesajla düz metin olarak gönderilmemesi de teslimin bir parçasıdır.

Sözleşmede olması gerekenler: fikri mülkiyet, bakım ve çıkış

Sözleşme, web sitesi teslim kapsamının yazılı güvencesidir; neyin size devredileceği, bakımın nasıl yürüyeceği ve ilişki bittiğinde ne olacağı burada açıkça yazmalıdır.

Fikri mülkiyet

Size özel yapılan tasarım ve yazılım, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında korunabilen bir eser niteliği taşıyabilir. Kanun, mali haklara ilişkin sözleşmelerin yazılı olmasını ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesini şart koşar. Bu yüzden "site size aittir" gibi genel bir cümle yerine, hangi hakların (çoğaltma, işleme, yayma gibi) hangi kapsamda ve hangi tarihten itibaren devredildiğinin yazılması önerilir. Üçüncü taraf bileşenler (açık kaynak yazılım, ücretli temalar, stok görseller) kendi lisanslarına tabidir ve bu devrin dışında kalır. Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir; sözleşmenizi bir avukata inceletin.

Bakım ve destek

Yayından sonra güncellemeleri, güvenlik yamalarını ve yedekleri kimin yapacağı, bunun ücretli olup olmadığı ve bir hata bildirildiğinde ne kadar sürede dönüş yapılacağı yazılı olmalıdır. Bakım yapılmayan bir site, birkaç ay içinde güvenlik riski haline gelebilir.

Çıkış

İlişki bittiğinde hangi dosyaların, erişimlerin ve belgelerin hangi sürede ve hangi biçimde teslim edileceği yazılmalıdır. Ajansın sunucusunda barındırılan sitelerde taşıma desteği ve son yedeğin teslimi bu maddenin parçasıdır. Ödeme koşullarına bağlı devirler varsa (ör. kaynak kodun son ödemeyle devri), bu da açıkça belirtilmelidir.

Web sitesi teslim kontrol listesi

Aşağıdaki web sitesi teslim kontrol listesini teslim toplantısında madde madde birlikte işaretleyin. Bir satırın cevabı "bilmiyoruz" ise teslim tamamlanmamıştır.

Web sitesi tesliminde sık yapılan hatalar

Web sitesi tesliminde yapılan hataların çoğu kötü niyetten değil, kolaylık için alınan kısa yollardan doğar. En sık karşılaştıklarımız şunlar:

• Alan adının, işi hızlandırmak için ajansın ya da bir çalışanın kişisel hesabında kaydedilmesi.
• Tüm hesapların, şirketten ayrılabilecek tek bir çalışanın e-posta adresiyle açılması. Hesaplar bir kişiye değil, şirketin kalıcı bir adresine bağlanmalıdır.
• Şifrelerin bir mesajlaşma grubunda paylaşılıp orada unutulması.
• Teslim belgesinin hiç hazırlanmaması ya da yalnızca sözlü anlatılması.
• "Nasılsa çalışıyor" diyerek bakım ve güncellemenin konuşulmaması.
• Son ödemeyle birlikte teslim edilecek kalemlerin listelenmemesi.

Web sitesi teslimini baştan planlamak

Web sitesi teslimini baştan planlamak, en ucuz sigortadır: teklif aşamasında hesapların kimin adına açılacağını, nelerin teslim edileceğini ve çıkış koşullarını yazılı istemek, sonradan çıkabilecek pahalı sorunların çoğunu baştan önler. Teklifleri karşılaştırırken yalnızca fiyata değil, teslim kapsamına da bakın.

Duman Dijital, 2018'den beri Bursa merkezli çalışan bir yazılım ve dijital pazarlama ajansıdır. Kurumsal web tasarım projelerimizde alan adı, hosting, analitik ve kaynak kod sizin adınıza kalır; çalışma yöntemimiz sayfasında bu ilkeyi ayrıntılı anlattık. Projenizin kapsamının fiyatı nasıl etkilediğini görmek için web sitesi fiyatları sayfamıza bakabilirsiniz.

Elinizdeki siteyi teslim alırken neyin eksik olduğundan emin değilseniz ücretsiz ön analiz talebi bırakın; mevcut durumu bu listeye göre birlikte gözden geçirelim. Yeni bir proje için teklif almak isterseniz teslim kapsamını teklifte kalem kalem yazarız.